Japanse les: Ikigai!

Afgelopen maand reisde ik met een aantal ondernemers met VNO-NCW door Japan. We bezochten de Worldexpo, waar Nederland zich fantastisch presenteerde, en ook verschillende (familie-)bedrijven en Nederlandse corporates.

Als overnameadviseur voor familiebedrijven kijk ik met een specifieke bril: hoe blijven bedrijven daar zo lang relevant? Want in Japan vind je ’s werelds oudste familiebedrijven - sommige zijn al meer dan 400 jaar actief. Wat doen ze anders? Wat me trof is de balans tussen traditie en vernieuwing. Die combinatie lijkt in het Westen soms een tegenstelling. In Japan is het juist de kern van hun bestendigheid. Neem monozukuri: de diepgewortelde toewijding aan vakmanschap en continue verbetering. Of ikigai: het streven naar zingeving en harmonie tussen wat je doet, wat je goed kunt en wat de wereld nodig heeft.

In het Nederlandse familiebedrijf hoor ik vaak een worsteling: de (groot)vader bouwde het bedrijf met zijn handen en hart, het model werkte jarenlang goed. Maar nu verschuift de markt, vraagt de klant iets anders of is technologie een onvermijdelijke factor. De jongere generatie ziet het en wil bewegen - de oudere houdt liever vast. Uit liefde, loyaliteit en succes in het verleden.

Maar ook een goed model veroudert. De Japanse benadering is dan verfrissend: traditie is geen blokkade voor verandering, maar juist het vertrekpunt. In bedrijven als Takenaka (gesticht in 1610) of Ichiwa (sinds 1000 jaar actief in Kyoto) zie je hoe generaties telkens opnieuw invulling geven aan hetzelfde doel: relevant blijven, zonder de kern te verliezen.

Dat vraagt om een gedeelde langetermijnvisie. In Japan beschouwen veel families het bedrijf niet als eigendom, maar als verantwoordelijkheid. Je leent het - tijdelijk - van de vorige én de volgende generatie. Die houding creëert ruimte om te zeggen: “Wat ooit werkte, is geen garantie voor morgen.”

Daarom is het essentieel ‘de toekomst van ons businessmodel’ regelmatig op strategische sessies binnen het bedrijf te bespreken of een vast gespreksonderwerp binnen de familie te laten zijn. Vraag: wat is onze ikigai? En hoe geven we daar, samen, een moderne vorm aan? Laat de waarden blijven, maar durf de vorm te laten bewegen. Want echte bestendigheid zit niet in stilstand. Het zit in beweging met behoud van ziel - precies zoals Japan het al eeuwenlang doet.